Dugo godina u Foči se malo ili nikako nije govorilo o velikom stradanju srpskog stanovništva na početku Prvog svjetskog rata. Na inicijativu potomaka žrtava, ovih dana obilježeno je 100 godina od masovnih ubistava i progona fočanskih Srba u koncentracione logore.

U avgustu i septembru 1914. godine, Austrougari su strijeljali oko 200 stanovnika fočanskog sreza, uglednih pripadnika gradskog staleža i mještana čelebićkog kraja na granici sa Crnom Gorom. Jedan od potomaka stradalih Ljubomir Todović kaže da su nedužne seljake hapsili i hvatali na njivi, u kući, u štali i vrtu, bez ikakvog suda.

„Osnovna krivica je bila što su ti ljudi domaćini, što su Srbi i što je izvršen sarajevski atentat“, kaže Todović. Prva ubijanja Srba, i to sveštenika i trgovaca, izvršena su na mostovima na Drini, gdje su držani kao taoci, u avgustu 1914. godine, uoči prvog ulaska crnogorske vojske u Foču. Autrougari su ubrzo vratili izgubljenu teritoriju, nakon čega su uslijedila hapšenja mještana pograničnog kraja. Utamničeni su u Foči, a pred streljački vod su izvedeni kada je crnogroska vojska drugi put došla nadomak grada.

“ Zanimljivo je da je strijeljanje na Šukovcu, na lijevoj strani Drine, obavljeno u trenutku dok je crnogorska vojska oslobađala Foču i vjerovatno je to bio jedan od razloga, taj naboj, taj strah da ispolje na tom svijetu. Stradali su nevini ljudi“, kaže Milenko Todović, autor knjige „Adresar mrtvih Fočana“. Nakon ubijanja, uslijedilo je odvođenje stanovništva Čelebića, Meštrevca i Zavaita u logore, kako bi se napravila tampon zona prema, za Austrougare, neprijateljskoj teritoriji.

“ To je prostor koji je u to vrijeme graničio sa Srbijom i Crnom Gorom. Tadašnjoj autrougarskoj vlasti ti ljudi su smetali jer je na tom prostoru trebalo napraviti etnički čisto područje. 365 ljudi je iz Foče odvedeno u logore širom Evrope, od Arada do Doboja i Sarajeva i malo ko od njih se vratio“, ističe načelnik opštine Foča Radisav Mašić. Predsjednik Organizacionog odbora za obilježavanje 100 godina od stradanja Srba čelebićkog kraja Radojica Mlađenović kaže da se tada koncentracioni logori prvi put pominju u Evropi.

„Očito se od njih još nije odustalo, jer su ponavljani svih ovih ratova“, kaže Mlađenović. Vojno sposobno stanovništvo iz BiH, pa tako i Srbi iz Foče, bili su regrutovani u austrougarsku vojsku. Većina njih je na rumunskom frontu 1915. godine prebjegla na rusku stranu, odakle su se priključili srpskoj vojsci u Grčkoj.

“ Otuda ta velika vojska, koja je kasnije došla na Krf i otuda taj broj, taj veliki broj Srba Solunaca iz fočanskog kraja“, objašnjava Milenko Todović. Između dva svjetska rata, na Čelebićima je podignuta spomen crkva posvećena žrtvama tog kraja, a obilježeno je i mjesto stradanja kod željeznog mosta u Foči. Nakon Drugog svjetskog rata, izgrađen je spomenik na Šukovcu, a onda je uslijedio period zaborava. Potomci žrtava ipak ne dozvoljavaju da sjećanja izblijede, pa je uz služenje pomen parastosa, obnovljen spomenik na Šukovcu, a prvi put je obilježeno i mjesto masovnog pogubljenja na desnoj obali Drine.

Izvor: ATV